Informatie over hooggevoeligheid

Wat is Hooggevoeligheid?
 
Hooggevoeligheid, ook vaak hoogsensitiviteit genoemd,  is een eigenschap die 15-20 % van de mensen heeft, ongeacht in welke cultuur mensen opgroeien.
Hooggevoeligheid komt bij mannen net zoveel voor als bij vrouwen. Het is geen stoornis of afwijking, maar een eigenschap. 
In de literatuur worden mensen die hooggevoelig zijn veelal aangeduid als HSP: High Sensitive Persons.
Het verschil tussen hooggevoeligen en niet-hooggevoeligen ligt in de prikkelverwerking in het centrale zenuwstelsel.
Het is niet zo dat er meer prikkels (waarnemingen) binnenkomen bij een HSP, want de zintuigen die de prikkels opvangen verschillen niet van niet- hooggevoeligen, maar de verwerking ervan in de hersenen gebeurt op een ‘dieper niveau’, en op een intensievere manier.   
Hersenscans hebben aangetoond dat hooggevoeligen bij dezelfde prikkels (bijv. beelden) meer hersenactiviteit laten zien dan niet-hooggevoeligen.
 
Omdat prikkels intenser verwerkt worden, loopt een hooggevoelige eerder het risico om overprikkeld te raken: er is een groter risico op stressklachten. Overprikkeling kan leiden tot  een breed scala van negatieve gevoelens zoals onrust, irritatie, boosheid, verdriet, etc. Langdurige overprikkeling kan leiden tot oververmoeidheid, onverklaarde lichamelijke klachten, burn-out, en zelfs depressie.  
 
Een hooggevoelig zenuwstelsel biedt echter ook voordelen: hooggevoeligen voelen meer aan, wat lijdt tot meer empathie, maar ook tot dieper en sneller inzicht in (complexe) situaties. Ook een grotere vindingrijkheid en intens kunnen genieten zijn positieve kanten van hooggevoeligheid.
 
Wetenschappelijke onderbouwing
De grondlegger van het huidige wetenschappelijke onderzoek naar HSP is dr. Elaine Aron,  een psychotherapeute die in 1996 deze term voor het eerst introduceerde en hier onderzoek naar deed.
Eerder was al onderzoek gedaan naar de eigenschappen van hooggevoeligen  door psychiater Carl Jung.
Momenteel lijkt er veel interesse te zijn voor het verschijnsel hooggevoeligheid, en wordt er meer onderzoek naar gedaan.
Het is voor deze website niet relevant om een volledig en actueel overzicht te geven van alle onderzoeken die gedaan zijn en hierover lopen, maar ik noem enkele onderzoeken wellicht interesant zijn.
Een artikel in Elsevier over een onderzoek van Elaine Aron vind u onder deze link:  HSP stress and physical symptoms.pdf
 
De prinses op de erwt. 
Een samenvatting en vertaling  van het onderzoek "The Princess and the Pea” Suggestions for the Revision of Sensory Sensitivity in the Regulative Theory of Temperament" van  Kantor-Martynuska aan de universiteit van Martynuska University of Social Sciences and Humanities in Warschau staat op de website van hooggevoeligheelgewoon: 
https://www.hooggevoeligheelgewoon.nl/wp-content/uploads/2016/09/The-Princess-and-the-pea-suggestions-for-the-Revision-of-Sensory-Sensitivity-in-the-Regulative-Theory-of-Temperament.pdf  

In het onderzoek "A psychometric Evaluation of the Highly Sensitive Person Scale: The components of sensory-processing sensitivity and their relation to the BIS/BAS and "Big Five” van Smolewska,  McCabe, en  Woody aan het 'Department of Psychology, University of Waterloo', in  Canada wordt de schaal die eerder door E. Aron is ontwikkeld om hooggevoeligheid te meten ter discussie gesteld.
Zij betrekken een aantal eigenschappen die component zouden kunnen zijn van hooggevoeligheid in het onderzoek en hebben onderzocht hoe de relatie van deze eigenschappen is met hooggevoeligheid.
Op de site van hooggevoeligheelgewoon staat van dit onderzoek een samenvatting en vertaling:

 
Kenmerken van hooggevoeligheid (volgens E.Aron)

 Hooggevoeligen :·        
  • Zijn zich bewust van subtiele signalen in de omgeving.        
  • Kunnen beïnvloed worden door de stemmingen van anderen.       
  • Zijn  extra gevoelig voor pijn.        
  • Hebben tijdens drukke dagen  meer behoefte om zich terug te trekken op een plek waar men ongestoord alleen kan zijn.        
  • Raken gemakkelijk overvoerd door  allerhande zintuiglijke prikkels, zoals als fel licht, sterke geuren, grove weefsels of harde sirenes.
  • Hebben vaak een rijke en complexe innerlijke belevingswereld.        
  • Kunnen diep geroerd raken door kunst of muziek.  
  • Zijn vaak consciëntieus.      
  • Voelen zich snel opgejaagd als ze in korte tijd veel moeten doen.    
  • Doen vaak erg hun best om te voorkomen dat er fouten worden gemaakt of dat ze iets vergeten. 
  • Kunnen zich ongemakkelijk voelen als er veel om hen heen gebeurt.      
  • Kunnen gevoelig zijn voor honger, dit kan een sterke invloed op hun concentratievermogen of humeur hebben.        
  • Kunnen gevoelig zijn voor veranderingen in het leven, deze kunnen hen van hun stuk brengen.        
  • Hebben meestal gevoel voor delicate geuren, smaken, geluiden en kunstwerken, en genieten ervan.        
  • Geven hoge prioriteit aan het vermijden van situaties die hen van streek maken of overbelasten.        
  • Presteren vaak minder goed als zij moeten wedijveren of op hun vingers worden gekeken.  Zij kunnen hiervan zo gespannen worden dat hun prestaties veel minder zijn dan gewoonlijk.      
  • Worden/werden als kind  door hun ouders of leerkrachten vaak gevoelig of verlegen gevonden. 
Wat zie je bij hooggevoeligen?
  • Heftige gevoelens. Bijvoorbeeld intens verdriet, of enorme woede, maar ook intens genieten en blij kunnen zijn.
  • Gedrag wordt extremer of onverklaarbaar (stressreactie ).
  • Lawaai kan snel een hoge mate van irritatie oproepen  (overprikkeling).
  • Creatief (zowel in doen als in denken) in het bedenken van oplossingen.
  • Intens genieten
  • "Weet” (intuïtief weten) hebben van zaken
  • Dromerigheid    
Als het niet goed gaat , bijvoorbeeld door overprikkeling:
  • Teruggetrokken/ ontoegankelijk
  • Agressief / vijandelijk
  • Depressief 
  • Slachtoffer rol
  • Boosheid
  • Angstig
  • Oververmoeidheid  
Als het wel goed gaat: 
  • Aanvoelen  
  • Meevoelen
  • Oprecht
  • Trouw  
  • Rechtvaardig
  • Gewetensvol
  • Zorgvuldig  
 
Verschillen en overeenkomsten met autisme en ADHD
 
Er zijn overeenkomsten tussen mensen die hooggevoelig zijn en mensen die ADHD hebben, en ook zijn er overeenkomsten met mensen die stoornissen hebben uit het autisme-spectrum, zoals PDD-NOS.
Er zijn echter ook grote verschillen tussen hooggevoeligheid en ADHD, en hetzelfde geldt voor PDD-NOS.
In dit pdf bestand staan de overeenkomsten en verschillen in schema gezet. 
 
High Sensation Seekers
 
In de literatuur (en in de praktijk!) worden 2 typen hooggevoeligen onderscheiden.
Verreweg de grootste groep van de hooggevoeligen vertoont introvert gedrag, kan op anderen de indruk maken verlegen te zijn en zal zoveel mogelijk proberen teveel prikkels te vermijden. 
Deze mensen voelen zich het prettigst bij een rustige, overzichtelijke omgeving en zekere mate van structuur.
Er is echter een  kleinere groep hooggevoeligen, die juist behoefte heeft aan veel prikkels, en daar altijd naar op zoek is.
Van deze mensen wordt gezegd dat ze leven met één voet op het gaspedaal en één voet op de rem.
Ze hebben behoefte aan spanning, uitdaging, nieuwe dingen ontdekken, avontuur, maar ook aan rust en tijd voor zichzelf.
Helaas is er nog weinig literatuur over deze groep, hoewel evident is dat deze groep een hoog risico loopt zichzelf bloot te stellen aan overprikkeling. 
 
Zelftest
 
Herken je jezelf in deze beschrijving? Elain Aron heeft een zelftest ontwikkeld, bestaand uit 23 vragen, die je een indicatie kan geven of je hooggevoelig bent.